Kanser (Onkoloji) Tedavisi Sürecinde Beslenme: Uzman Önerileriyle Günlük Rehber

Kanser Hastalarının Beslenmesi Nasıl Olmalıdır? Günlük protein alımı nasıl olmalıdır?

Bağışıklık sisteminin desteklenmesi ve kas kütlesinin korunması için yeterli protein alımınız çok önemlidir. Yumurta, süt, yoğurt, peynir, et, tavuk ve balıktan alacağınız hayvansal kaynaklı proteinler ile tahıllar ve kuru baklagillerden alacağınız bitkisel kaynaklı proteinler günlük protein kaynaklarınızdır. Hayvansal kaynaklı proteinlerin vücutta kullanımı bitkisel kaynaklı proteinlere göre çok daha yüksek olduğu için, günlük alınan protein miktarının yarısının hayvansal kaynaklı besinlerden karşılanması önemlidir. Et, tavuk, balık gibi protein kaynaklarının koku veya diğer duyusal özelliklerinden rahatsızlık duyulduğu dönemlerde yumurta, peynir, yoğurt gibi besinler daha kolay kabul edilebilmektedir. Bu besinleri doğrudan tüketememeniz halinde ise çorbalarınıza, soslarınıza ve diğer besinlerinize bu besinleri ilave edebilirsiniz (örneğin yumurta ve yoğurtla yapılan çorbalar, sütlü sebze çorbaları, kaşarlı/peynirli makarna/erişte).

Kanser Hastalarında Bağışıklık Sistemini Desteklemenin 6 Kuralı

📌İçerdikleri çokça sayıda biyoaktif bileşen ve vitamin, mineral gibi mikro besin ögeleriyle sebze ve meyveler bağışıklık sisteminizin desteklenmesinde büyük önem taşımaktadır. Günde 5 porsiyona kadar tüketilmeleri önerilmektedir.
📌Doktorunuz nötropenik olduğunuzu söylediği dönemlerde mikroplardan arındırılmış ve bulaş riski taşımayan, iyi pişmiş besinleri tüketmeniz gerekecektir. Bu dönemlerde tüm sebze ve meyveleri çok iyi yıkanmış, ayıklanmış ve mutlaka pişmiş olarak tüketmeniz gerekmektedir. Ayrıca böyle dönemlerde besin tüketimi için kullandığınız tüm çatal, kaşık, bıçak, tabak, bardak gibi eşyaların yüksek sıcaklıklarda yıkanmış olması gerekmekte, uygun sıcaklıkta pişmiş yiyeceklerin tek seferde tüketilmesi, yeniden ısıtılmaması önerilmektedir.
📌Günlük enerji alımıza katkıda bulunması adına ara öğünlerinizde kuru meyveler ve sağlıklı yağlar içeren sert kabuklu yemişler ile yağlı tohumlardan (fındık, badem, ceviz, fıstık ve diğer tohumlar) faydalanabilirsiniz. Bu besinler hem düşük hacimde yüksek enerji sağlar hem de vitamin ve mineral alımınıza önemli ölçüde katkı sağlar. Kuru yemişlerin içerdiği sağlıklı yağlar da yine bağışıklık sisteminizi güçlendirecektir.
📌Zeytinyağı gibi sağlıklı yağları enerji alımınıza katkıda bulunabilmesi için tüm öğünlerimizde ve yemeklerimizde (piştikten sonra eklenecek şekilde) kullanabilirsiniz. Yağların yüksek sıcaklıklara uzun süre maruz kalmasından sakınınız.
📌Tahıllar ve kuru baklagiller hem posa içeriği hem de B grubu vitamin içerikleriyle diyetin enerji sağlayan, besleyici değeri yüksek, sağlıklı karbonhidrat kaynaklarıdır. Aynı zamanda protein içermeleri de yine günlük protein alımına fayda sağlayacaktır. Tahıllar ve baklagillerin aynı öğünde birlikte tüketilmesi alınan proteinin vücudumuz tarafından kullanımını arttırmaktadır.
📌Besin alımınızda porsiyonlarınız isteminiz dışında azaldıysa, böyle dönemlerde mide hacminizin hızla dolmaması için sıvı içeriği yüksek besinler yerine (çorbalar, komposto, ayran…) düşük hacimde olan, daha katı besinleri tercih edebilir, sıvı tüketiminizi ana öğünler yerine öğün aralarında yapabilirsiniz. Öğünde sıvı miktarının fazla olması hem mide kapasitesinin hızlıca dolmasıyla sonuçlanabilmekte, hem de bazı durumlarda mide bulantısını tetikleyebilmektedir.

Kanser Hastalarının Beslenmesinde Bitkisel Takviyeler Kullanılabilir mi?

Hastalığınızın seyrine ve tedavinize destek olabileceği öne sürülen, reçetesiz satılan bitkisel takviyeler, özel karışımlar gibi ürünleri almadan önce mutlaka doktorunuzla görüşünüz. Bu takviyeler hem ilaçlarınızla etkileşime girebilir hem de istenmeye yan etkilere neden olabilir.

Kanser Hastalarının Tedavisinde Ortaya Çıkan Yan Etkiler Beslenmeyi Nasıl Etkiler? İshal veya Kabızlık durumlarında Ne Yapmalı?

Bu süreçte tedavinizin yan etkilerine bağlı olarak ortaya çıkabilen ve beslenmenizi etkileyebilecek olan durumlarda yapabileceklerinize dair kısa ipuçları aşağıda yer almaktadır:

İshal olursanız:
– Diyetinizin laktoz içeriğini düşürünüz, süt yerine yoğurt veya peynir tercih edebilirsiniz.

– Diyetinizin yağ içeriğini azaltınız.

– Kafein alımınızı azaltınız.

– Sebze, meyve, kurubaklagil ve işlenmemiş tahıllar gibi posa kaynaklarına bir süre ara veriniz.

– Çok soğuk besinler tüketmeyiniz.

– Sık sık az az besleniniz.

– Süt, kuru baklagiller, bulgur, çiğ sebze ve meyveler ve pişmiş sebzelerden karnabahar, brokoli, brüksel lahanası gibi sebzeler gaz yapabileceği için gaz ve şişkinlik yaşıyorsanız tüketimlerine ara veriniz.
– Sıvı alımınızı arttınız, ancak mümkün olduğunca öğün aralarında sıvı tüketiniz.

Bulantı ve kusmanız olursa:
– Katı ve kuru besinleri tercih ediniz.

– Sık sık ancak küçük porsiyonlar tüketiniz.

– Serin veya oda sıcaklığındaki besinleri tercih ediniz.

– Çok baharatlı, yağlı ve şekerli besinler tüketmeyiniz, yiyeceklerinizi bir miktar zencefil baharatı ile zenginleştirebilirsiniz.

– Besinlerle beraber sıvı tüketmeyiniz, sıvı alımınızı öğün aralarında yapınız.

Bağırsak hareketlerinizde/dışkılama sıklığınızda azalma (kabızlık) olursa:

– Sıvı alımınızı arttırınız.

– Sebze, meyve, baklagiller, işlenmemiş tam tahıllar, bulgur, kuru meyveler ve kuru yemişler gibi posadan zengin besinlerin tüketimini arttırınız.

– Yemeklerinizin yağ içeriğini sağlıklı sıvı yağlardan (özellikle zeytin veya fındık yağı) gelecek şekilde arttırınız.

– Gün içindeki hareketinizi arttırınız.

Kanser Hastalarının Tedavi Sürecinde Ağız Sağlığı ve İştah Nasıl Etkilenir?

Ağız içi yaranız olursa:
– Yumuşak ve ezilmiş besinler tercih ediniz.

– Baharat tüketmeyiniz.

– Domates, mandalina, portakal, limon gibi asitli sebze ve meyve tüketmeyiniz.

– Çiğ sebze ve meyveler yerine pişmiş sebzeler ve şekersiz kompostoları tercih ediniz.

– Asitli içecekler, soda, meyve sularını tercih etmeyiniz.

– Çok sıcak besinler tüketmeyiniz.

Ağız kuruluğunuz/çiğneme güçlüğünü olursa veya tükürüğünüzde azalma veya tükürük kıvamında artışı olursa:

– Yumuşak ve sıvı besinler tercih ediniz.

– İçeceklerinizi ve yiyeceklerinizi az miktarda limon suyu ekleyerek tüketmeyi deneyiniz.

– Ağzınızı sık sık çalkalayınız.

– Yeteri miktarda sıvı aldığınızdan emin olunuz.

– Yemeklerden önce ağzınızı maden suyu/soda ile çalkalamayı deneyiniz.

Tat algınızda değişim olursa:

– Yeni besinler deneyiniz.

– Besinlerinizi oda sıcaklığında veya serin tercih ediniz.

– Acı, ekşi, tatlı besinlere yer vermeyi deneyiniz.

– Et tüketiminiz mümkün olmadığında protein kaynağı olarak yoğurt, peynir, yumurta gibi besinleri tercih edebilirsiniz.

İştah kaybı yaşarsanız:
– Düşük hacimde ancak yüksek enerji ve besin öğesi içeriğine sahip besinler tercih ediniz (örneğin taze meyveler yerine kuru meyveler, çorbalar yerine baklagiller veya tahıllar, kuru yemişler, krakerler)

– Sık sık besleniniz.

– Öğünlerinizi günün sakin ve huzurlu bir ortamda tüketiniz.

– Öğünlerle beraber sıvı tüketmek yerine, öğün aralarında sıvı alımına yer veriniz.

Dr. Binnur Okan Bakır

2006 yılında Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden mezun olan Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, yüksek lisans eğitimini 2008 yılında Yeditepe Üniversitesi Temel Tıp Bilimleri alanında, doktora eğitimini ise 2015 yılında Başkent Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı’nda tamamlamış; 2021 yılında doçent unvanını almıştır. 2007–2011 yılları arasında Yeditepe Üniversitesi Hastanesi’nde klinik diyetisyen olarak görev yapmıştır. 2011 yılından bu yana Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nde tam zamanlı akademisyen olarak çalışmalarını sürdüren Sayın Bakır’ın mesleki ilgi alanları arasında yetişkin ve çocuk hastalıklarında tıbbi beslenme tedavisi yer almaktadır.